Nhà độc tài Bắc Triều Tiên Kim Chung il qua đời trước ông Václav Havel có vài tiếng đồng hồ và các hệ thống truyền thông thế giới đã để ý thấy rằng, sao lại có thể có hai người hoàn toàn khác biệt nhau đã mất đi trong cùng kỳ nghỉ cuối tuần. Cái chết của một nhân vật biểu tượng lớn cho lòng nhân đạo và của một kẻ áp bức bạo tàn cùng trên hành tinh này đã tạo ra một bài học tương phản.

So sánh một kẻ độc tài – người bám chặt chủ nghĩa sùng bái cá nhân và áp bức bóc lột dân tộc mình có hệ thống, với một trí thức – người cùng đồng bào mình bằng con đường hòa bình đã làm rung chuyển chế độ cộng sản, thì thật đáng nực cười. Nhưng ít nhiều vẫn nói lên điều gì đó trong tình hình thế giới ngày nay.

Sự khác nhau đã thể hiện rõ ngay từ việc hai ông này lên nắm giữ quyền lực. Trong khi Havel đứng đầu đất nước như một thủ lĩnh tự nhiên chỉ sau lần cuối cùng bị bắt giam có vài tuần và ông đã giúp cho nước mình chuyển từ thời kỳ này sang thời kỳ mới dân chủ tốt đẹp hơn, thì ông Kim Chung-il lại không được ai bầu ra cả. Ông ta được thừa hưởng quyền lực cao nhất của nhà nước cộng sản từ người cha mình – Kim Nhật Thành. Và nay đến lượt con trai ông. Kim Chung-un, một thanh niên “mặt búng ra sữa”, có niềm đam mê chính là môn bóng rổ chứ không phải là tri thức trong những năm đi học tại Thụy Sĩ, cũng nghiễm nhiên đứng đầu đất nước theo kiểu “cha truyền con nối” của chế độ phong kiến. Cái chế độ mà thật nực cười là những người cộng sản vẫn luôn tuyên truyền rằng đã bị họ tiêu diệt từ lâu.

Lãnh tụ kính yêu, như người dân Triều Tiên vẫn gọi ông Kim Chung-il, đã xây dựng hệ thống vũ khí hạt nhân, trong khi một phần tư số dân (Bắc Triều Tiên có 25 triệu người) đang bị nạn đói đe dọa vì phải sống trong cảnh bần cùng. Ngược lại, Nhà dân chủ Havel mặt đối mặt với áp lực của chính quyền cộng sản để đem lại cho đồng bào mình niềm hy vọng và lòng quả cảm (báo Calgary Herald viết).

Trong khi Havel đã ra lệnh thả hàng nghìn tù nhân chính trị sau khi CH Czech xóa bỏ chế độ do cộng sản nắm quyền, thì Kim Chung-il lại bắt cho đầy các nhà giam những người có chính kiến chống đối chính quyền một cách có hệ thống trong suốt những năm tháng ông ta cầm quyền. Và trong lúc lãnh tụ CHDCND Triều Tiên đang chuyển giao quyền lực sang cho con trai trong những tháng ngày cuối đời, thì Havel lại gặp gỡ với Đạ-lai-lạt-ma (lãnh tụ Tây Tạng sống lưu vong), báo Korea Times viết.

Sự khác biệt giữa hai nhà lãnh đạo quốc gia này cũng có cả trong cuộc sống riêng. Trước kia tại ngôi nhà ở Hradeček - Trutnov, Havel thường âm thầm tổ chức các buổi gặp gỡ, hội họp mang tính tri thức cho bạn bè của mình, dưới sự giám sát theo dõi của cơ quan an ninh quốc gia, còn Kim Chung-il khi đó thường uống các loại cô-nhắc đắt tiền trong các bữa tiệc sang trọng tổ chức tại các dinh cơ lộng lẫy của mình.

Kim Chung-il còn mời đầu bếp chuyên làm sushi từ Nhật sang và thuê người chuyên làm pizza từ Ý đến để phục vụ mình. Trong khi đó, nạn đói đã làm cho 2 triệu người dân Bắc Triều Tiên chết đau thương. Trong tủ sách, ông Kim có khoảng 20 000 phim (nghe đồn diễn viên ông Kim yêu thích nhất là Liz Taylor), còn người dân thì bị dọa là sẽ bị đưa đi cải tạo lao động nhiều năm nếu chỉ xem duy nhất bộ phim của Mỹ hay của Hàn Quốc !

Với sự hoang phí vô độ, phóng đãng, ông Kim đã đưa “được” đất nước mình đến bên bờ thảm họa kinh tế. Đối với thế giới, ông ta đã tạo ra tên tuổi một người bí hiểm khôn lường, hay lật lọng và thích dọa dẫm bằng vũ khí hạt nhân. Trong khi đó, ông Havel lại tuyên truyền tiếng thơm của đất nước Czech đến khắp mọi nơi trên trái đất và cả cuộc đời sự nghiệp của ông là động lực cổ vũ cho những chiến sĩ đấu tranh vì nền dân chủ.

Tưởng nhớ thầm lặng thật sự khác với nỗi buồn trong sợ hãi

Cái chết của hai nhà chính trị cũng tác động khác nhau. Trong khi cả thế giới bị rơi vào nỗi sợ hãi, cảm giác bất ổn bởi cái chết của ông Kim Chung-il, thì sự ra đi của ông Havel làm thế giới thấy đã bị mất đi một lãnh tụ thực sự. Và khác biệt cuối cùng nữa là phản ứng của người dân ở hai nước trước cái chết của mỗi người.

Trong khi trên kênh truyền thông của Bắc Triều Tiên tràn ngập ảnh người dân, chắc vì sợ hãi, lăn cả ra đất khóc lóc vật vã để thể hiện nỗi thương tiếc với người đã bao năm nay tra tấn và làm cho mình lâm vào cảnh khốn cùng, thì người dân trên mọi miền CH Czech thắp nến âm thầm trong nỗi thương tiếc và tưởng nhớ đến công lao mà Havel đã làm cho họ, cho đất nước này. Và báo de Volksrant của Hà Lan nhận xét là, những bức ảnh chụp người dân đẫm nước mắt ở Bắc Triều Tiên chỉ là hình ảnh che đậy việc hàng triệu người đang chết dần chết mòn và đang mong mỏi cuộc sống tốt đẹp hơn và tự do dân chủ hơn. Tờ báo bình luận : “ Cái chết của hai người nổi tiếng : của một người thì hoàn toàn chân thực, mọi sự công khai rõ ràng. Của người kia trong mù mờ bao phủ ( chẳng biết ông Kim chết trên tàu hỏa đi công tác hay trên giường bệnh???). Cái chết của nhà dân chủ hoàn toàn khác với cái chết của người theo chủ nghĩa Stalin”.

Cuộc chiến chống lại sự khủng bố đàn áp quyền con người vẫn thể hiện rõ giá trị của mình. Trong cuộc chiến này, ông Kim là hiện thân của vấn đề, bởi vì ông đã đặt tham vọng quyền lực của mình lên trên quyền lợi của người dân. Còn ông Havel là lãnh tụ mà mọi người cần phải noi theo - báo The Los Angeles Times kết luận.

Lời kết : Lễ truy điệu cố Tổng thống Havel đã được tổ chức ngày thứ Sáu (23.12.2012) tại Thánh đường nhà thờ lớn Thánh Vít trên lâu đài cổ Praha.

Hàng nghìn người đã đến dự trực tiếp ở trong Thánh đường và bên ngoài quảng trường Lâu đài. Các nhà lãnh đạo cao nhất của Czech, bạn bè chiến hữu của ông Havel và gia đình, gần 30 vị nguyên thủ  hoặc cựu nguyên thủ các quốc gia trên thế giới đã đến tiễn biệt ông lần cuối.

Cộng đồng người Việt ở Czech cũng như toàn dân Czech, vô cùng thương tiếc ông Havel – người đã đem lại cho chúng ta cuộc sống tự do, được làm ăn yên ổn và thành đạt. Không những 60 nghìn người Việt đang ở Czech được hưởng cuộc sống tốt đẹp cho đời mình mà hàng trăm nghìn người thân của họ ở quê nhà cũng được hưởng lây.

Chắc chắn rằng, ai trong chúng ta cũng biết ông Havel là ai ?! Ông là Tổng thống CH Czech, Nhà văn, Nhà viết kịch rất nổi tiếng và trước hết ông là một CON NGƯỜI.

Vĩnh biệt ông Václav Havel !

Nguyễn Doãn Trường tổng hợp