Từ đầu năm 2011 đến nay, khi luật ngoại kiều mới được đưa vào áp dụng, rất nhiều công dân Việt Nam (nói riêng) và người ngoại quốc, đến từ các nước thứ ba, đang cư trú dài hạn tại CH Séc với mục đích kinh doanh, học tập hay đòan tụ gia đình, gặp nhiều khó khăn và rắc rối khi xin gia hạn cư trú. Một trong những nguyên nhân khiến Bộ nội vụ „tạm thời đình chỉ việc xem xét gia hạn cư trú cho người nước ngoài“ là việc đối tượng bị một cơ quan chính quyền nào đó ra quyết định xử lý và quyết định đó đã có hiệu lực thi hành. Để hiểu rõ điều này, ta cần biết một số thông tin cơ bản dưới đây. Khi bạn nhận được một quyết định của cơ quan chính quyền nào đó (của CH Séc) thì quyết định này thuộc về một trong các lĩnh vực (1) Dân sự; (2) Hành chính thương mại và (3) Hình sự.

1- Các quyết định trong lĩnh vực Dân sự (ly hôn, quyết định về giao con cho người nào nuôi, mức tiền trả cho việc nuôi con nhỏ vv..) không ảnh hưởng gì đến cư trú và việc gia hạn cư trú của bạn. Duy nhất là trường hợp khi bạn kết hôn với người Séc và trên cơ sở đó được cấp cư trú dạng „đòan tụ gia đình với công dân EU“, nếu bạn ly hôn trước 5 năm, tính từ ngày cưới, thì Bộ nội vụ có thể hủy cư trú của bạn.

2-Các quyết định hành chính -thương mại cũng ít có ảnh hưởng đến cư trú của bạn tại đây. Ví dụ bạn bị va quyệt xe và bạn sai, phòng giao thông sẽ ra quyết định xử lý (phạt) tiền , hoặc bạn lái xe vi phạm luật, bị trừ điểm dần, hết 12 điểm thì Phòng giao thông ra quyết định thu bằng lái xe (một năm). Hay bạn đi vay tiền nhà băng mua xe, mua nhà và nay không có khả năng chi trả (đây là thực tế chứ không phải vay tiền với ý đồ lừa đảo từ đầu), phía ngân hàng, qua luật sư của họ, sẽ đưa bạn ra tòa (hành chính, thương mại) và tòa sẽ ra phán quyết bắt bạn phải trả số tiền nợ. Các quyết định như vậy, dù đã có hiệu lực rồi, vẫn không ảnh hưởng gì đến giấy tờ cư trú. Hãy lưu ý, rằng nếu bạn để bị phạt hành chính thường xuyên (phạt vì không mang giấy tờ theo người, phạt vì không có bảo hiểm y tế vv...), Bộ nội vụ có thể xem đây là hành vi „không tôn trọng pháp luật của nước sở tại“ và cũng có thể hủy cư trú của bạn.

3- Các quyết định hình sự có ảnh hưởng lớn đến cư trú của người nước ngoài tại Séc. Theo luật ngoại kiều, bất cứ ai bị tòa hình sự tuyên án và bản án đã có hiệu lực (trong hồ sơ tội phạm – výpis z rejstříku trestů, đã có vết, tức là có tiền án), sẽ không được gia hạn cư trú và thậm chí bị Bộ nội vụ gọi ra để hủy cư trú. Vì vậy, những trường hợp vi phạm luật, bị cảnh sát hình sự sờ đến và có nguy cơ phải ra hầu tòa, nên phải được lưu tâm đặc biệt. Các bản án ra trong những trường hợp này bao giờ cũng được ghi mã số, ví dụ : xx T xxx/2011. Chữ T thể hiện vụ việc hình sự (Trestní věc) và đang ở cấp sơ thẩm. Nếu là xxTo xx thì vụ việc đang ở cấp chung thẩm. Những hành vi nào bị coi là hành vi phạm tội và bị cho ra tòa hình sự, với mức hình phạt ra sao, được ghi rõ ràng trong Bộ luật hình sự. Ở đây tôi chỉ nói đến một số vụ việc mà mọi người hay xem thường vì cho rằng nó không phải là vi phạm hình sự. (3.1) Lái xe dưới ảnh hưởng của bia rượu (Uống rượu vẫn lái xe). Từ 31.12 năm 2010 về trước, uống rượu lái xe chỉ bị coi là vi phạm hành chính, dân sự và bị cảnh sát hoặc phòng giao thông xử phạt và không ảnh hưởng đến cư trú. Từ 1.1.2011, hành vi này bị coi là phạm tội hình sự, nếu nồng độ rượu thấp (từ 0,8 phần ngàn trở xuống) có thể nmay mắn thóat nhờ việc cảnh sát chỉ đưa nó về phòng giao thông xử lý. Nếu nồng độ rượu trong máu cao hơn, bạn sẽ bị đưa ra tòa hình sự, sẽ bị lĩnh án (phạt tiền từ 5000 trở lên và bị thu bằng lái xe từ 3 tháng trở lên). Đáng tiếc, án này lưu lại trong hồ sơ tội phạm của bạn và vì thế – bạn sẽ bị hủy cư trú hay không được gia hạn cư trú nữa. (3.2) Không tra tiền nuôi con cũng bị coi là hành vi phạm tội. Nếu người chăm sóc đứa trẻ vị thành niên (là con của bạn dù chỉ là hình thức) kiện bạn ra tòa vì bạn không trả tiền nuôi dưỡng, bạn sẽ bị cảnh sát hình sự sờ gáy ngay. Nếu không thì ngay ở giai đoạn „cảnh sát đang điều tra“ này, bạn thanh tóan số tiền còn nợ và nhờ đó, cs sẽ „gác vụ việc lại“, không truy tố nữa. Đã có những người bị tòa phát lệnh „bắt tạm giam và áp tải đến tòa“ chỉ vì không trả tiền nuôi con „nhận“ đó. (3.3) Bạn đã bị phòng giao thông của một ủy ban nào đó ra lệnh thu bằng lái xe (vì hết điểm), lệnh thu bằng này đã có hiệu lực mà bạn „chẳng biết gì“ và vẫn cứ chạy xe như thụi. Đen đủi bị cảnh sát vớ được thì bạn đã „phạm tội hình sự“, cụ thể là tội „không chấp hành các qui định của chính quyền“...(còn nữa)

Ks. Nguyễn Kim Phụng