...A – Thành lập Hiệp hội các nhà kinh doanh cá thể (Sdružení podnikatelů). Bạn kinh doanh quán ăn ư? Rõ ràng bạn không thể làm một mình được rồi. Quán ăn phải có người nấu (đầu bếp), người chạy bàn, người tiếp phẩm (đi mua hàng hóa) vv...Bạn đứng ra ký thuê được một cửa hàng khá lớn và phải có nhiều người „vừa bán hàng, vừa trông trộm“ trong cái cửa hàng vừa mới thuê này là điều tất nhiên. Bạn gặp khó khăn vì Chủ chỉ ký và đòi tiền thuê riêng từ bạn chứ không „chia nhỏ cửa hàng“ ra cho 5-7 người (đang cùng bán hàng hay làm thuê? Cho bạn). Biện pháp hữu hiệu nhất là thành lập Hiệp hội các nhà kinh doanh cá thể. Việc này làm cũng rất nhanh gọn, hợp pháp và bảo đảm để các bạn „yên tâm công tác“. Chi phí cho việc làm biên bản thành lập cũng khá rẻ mạt và thời gian cũng chỉ một vài giờ đồng hồ là xong. Trong hiệp hội các nhà kinh doanh cá thể này, người thì có Živnost làm quán ăn, người có Živnost buôn bán hàng hóa và như vậy đã bổ sung cho nhau, dù bất cứ cơ quan nào đến kiểm tra cũng OK hết. Một điều cần lưu ý là Hiệp hội cũng phải làm sổ sách kế tóan để sẵn sàng trình báo. Hai nữa khi doanh thu của hiệp hội vượt quá con số qui định (1 000 000 Kč/năm) thì từng người trong hiệp hội này phải đăng ký thuế DPH (trị giá gia tăng) – điều này tuy chưa có văn bản nào qui định (hoặc là tôi chưa tìm đọc được ở đâu) nhưng đã được các sở thuế áp đặt. Hàng năm, sau khi đã „thanh tóan, chia chác“ giữa các thành viên trong hiệp hội, từng người làm bản khai thuế thu nhập và như vậy việc gia hạn giấy tờ cư trú tại Séc không khó khăn gì.

B- Thành lập công ty. Việc thành lập công ty (trách nhiệm hữu hạn – Spol. s r.o.) hiện nay không có gì khó. Cái chính là phải lo được khỏan tiền vốn pháp định (200 000 Kč), tuy nhiên dù bạn mới có vài ba chục ngàn cũng được. Hai vấn đề ở đây là (1) chi phí lớn và (2) từng người trong công ty đều phải là Giám đốc điều hành (Jednatel). Chi phí cho việc thành lập công ty từ 20 đến 30 ngàn, tùy theo khả năng bạn tự làm được gì hay phải khóan trắng cho người khác làm hộ. Hiện nay, có nhiều công ty được thành lập sẵn và chào bán. Nếu mua công ty cũng được, có điều bạn hãy cảnh giác vì lý do có thể chủ cũ của công ty (hoặc bản thân công ty) nợ quá nhiều (đặc biệt là nợ thuế!). Nếu bạn mua, vô hình dung bạn đã trở thành con nợ và các chủ nợ cứ đến chỗ bạn để đòi. (2) Theo luật ngoại kiều mới, chỉ có chủ hay giám đốc công ty (jednatel) mới được gia hạn cư trú tại Séc và các công ty hiện nay không được phép thuê người nước ngoài (công dân các nước thứ ba), chưa có định cư tại Séc, vào làm việc. Vì vậy, bản thân bạn phải là Jednatel mới được gia hạn cư trú. Như vậy, nếu muốn chung nhau thành lập công ty, công ty của bạn sẽ có số „giám đốc điều hành“ bằng số thành viên sáng lập. Điều này sẽ đẫn đến các phức tạp khác.

C- Thành lập Hợp tác xã (sản xuất – výrobní družstvo hay tiêu thụ : konzumní družstvo). Hình thức này cũng được áp dụng với điều kiện theo luật pháp qui định, rằng ít nhất phải có 5 người sáng lập viên. Vốn pháp định cho các HTX kiểu này cũng ít hơn, chỉ có 50 000 kô run. Chi phí cho việc thành lập HTX cũng tương tự như chi phí khi thành lập công ty. Cái hay của HTX ở chỗ các thủ tục (pháp lý) phải làm khi nhận thành viên mới vào HTX hay khi có một người nào đó ra khỏi HTX rất nhanh gọn và đơn giảm. Chỉ cần một văn bản (tiếp nhận hoặc hủy bỏ tư cách thành viên) được ban chủ nhiệm thông qua là xong. HTX có thể có hàng trăm „Xã viên“ và từng xã viên này vẫn có Živnost kinh doanh riêng của mình và họ cũng đi gia hạn cư trú theo Živnost đó. HTX đi ký kết các hợp đồng làm việc với các công ty khác, sau đó lại ký kết „Hợp đồng lao động“ với từng xã viên của mình. Như vậy, về mặt pháp lý là không bắt bẻ được – rõ ràng đây là Hợp đồng lao động theo qui định chứ không phải là Hợp đồng công việc hay Hợp đồng công trình. Hình thức này bắt đầu được các công ty chuyên dùng người lao động nước ngoài đưa vào áp dụng. Nó cũng nằm trên gianh giới „nửa đen, nửa trắng“. Cho đến giờ phút này chưa có luật gia nào lên tiếng bảo nó đúng hay nó sai.

Ks. Nguyễn Kim Phụng